Bahçe planlaması, çoğu ev bahçıvanının en son düşündüğü ama sonuçları en uzun süre etkileyen aşamadır. Yanlış seçilmiş bir tohum bir sezon kaybettirir; yanlış konumlandırılmış bir bahçe yatağı ise yıllarca gölgede kalır, sulama hattından uzak düşer ve her hasatta sizi çamurun içinde eğilmek zorunda bırakır. İyi bir bahçe tasarımı planlama süreci ise aslında üç ölçüm ve bir kağıt parçasıyla başlar: alanınızın gerçek boyutları, günlük güneş süresi ve su kaynağına olan mesafe. Aşağıda bu üç veriyi somut düzen kararlarına nasıl dönüştüreceğinizi adım adım ele alıyoruz.
Kabaca "yaklaşık 30 metrekare" demek yerine alanı metre ile ölçüp basit bir kareli kağıda 1 m = 1 kare ölçeğinde çizin. Bu çizim üzerine sabit unsurları işaretleyin: duvarlar, ağaç gövdeleri, su musluğu, elektrik direği, komşu binanın gölgesi. Ardından tek bir güneşli günde üç ölçüm alın — sabah 09:00, öğlen 13:00, ikindi 17:00 — ve gölgeli alanları farklı tonda gölgelendirin. Bu üç fotoğraf, alanınızı üç kullanım sınıfına ayırmanız için yeterlidir.
| Günlük direkt güneş | Sınıf | Uygun bitkiler |
|---|---|---|
| 6 saat ve üzeri | Tam güneş | Domates, biber, patlıcan, kabak, fesleğen |
| 4–6 saat | Yarı gölge | Fasulye, havuç, pancar, çilek, soğan |
| 2–4 saat | Gölge | Ispanak, marul, roka, maydanoz, nane |
| 2 saatin altı | Üretim dışı | Kompost köşesi, alet dolabı, oturma alanı |
Buradaki en büyük kazanç, en verimsiz köşeyi ürün yetiştirmeye zorlamak yerine ona işlevsel bir görev vermektir. Kuzey duvarının önü domatese uygun değildir ama kompost yığınına, su deposuna veya alet sandığına mükemmel bir yerdir.
Yatay alan bittiğinde dikey alan başlar. Güney cepheli bir duvara dayanan kafes, hem yer kazandırır hem de duvarın gündüz depoladığı ısıdan faydalanır. Sarılıcı fasulye, salatalık, bezelye ve bodur kabak türlerini dikey yönlendirdiğinizde aynı metrekareden çıkan verim belirgin şekilde artar; iskele ve destek teknikleri konusunda ayrıntılı anlatım sitedeki ilgili rehberde mevcut.
Planlamanın en somut kısmı burasıdır ve tek bir kurala dayanır: toprağa asla basmamalısınız. Sıkışan toprak havalanmasını yitirir, kök gelişimi yavaşlar. Bu yüzden her yatak, kenarından uzanarak ortasına erişilebilecek genişlikte olmalıdır. Ortalama bir yetişkinin rahat uzanma mesafesi 55–65 cm civarındadır.
| Unsur | Önerilen ölçü | Gerekçe |
|---|---|---|
| İki yönden erişilen yatak | 110–120 cm genişlik | Her iki kenardan orta hatta ulaşılır |
| Duvara dayalı yatak | 60–70 cm genişlik | Tek yönden erişim |
| Ana yol | 70–90 cm | El arabası ve kova geçişi |
| Ara yol | 40–50 cm | Yalnızca yürüme ve çömelme |
| Yükseltilmiş yatak derinliği | 25–40 cm | Kök sebzeler için alt sınır 30 cm |
| Yatak uzunluğu | 3–5 m | Daha uzunu dolaşma mesafesini artırır |
Yatak tipini seçerken de karşılaştırmalı düşünmek gerekir:
Verimli düzenlerin ortak mantığı, bakım sıklığı yüksek olanı kapıya en yakın koymaktır. Günde bir uğradığınız bir noktaya 20 metre yürümek gerekiyorsa, o bitki er ya da geç ihmal edilir.
Sulama hattını da bu kuşaklara göre kurgulayın. Damla hattının ana kolu yolların kenarından geçmeli, yataklara dik kollar verilmelidir; böylece bir yatağı boşalttığınızda tüm sistemi sökmek zorunda kalmazsınız. Su ihtiyacı benzer bitkileri aynı yatakta toplamak, sulama programınızı ciddi ölçüde basitleştirir.