Yaz sebzelerinin verimden düştüğü ağustos ortası, çoğu ev bahçesinde en fazla alan kaybedilen dönemdir. Oysa ağustos-eylül penceresi, aynı yataktan ikinci bir hasat almanın en verimli yoludur: toprak hâlâ sıcak olduğu için kökler hızlı gelişir, hava soğumaya başladığı için serin sevenler stres görmez. Doğru planlanan bir sonbahar ekimi, kasım-aralık hasadının yanı sıra kış boyu toprakta bekleyip ilkbaharda ilk mahsulü veren bitkileri de kapsar. Kritik nokta takvim değil, matematiktir: her tohumu ilk don tarihinden geriye sayarak yerleştirmek gerekir.
Kaba bir kural olarak şu formül işe yarar: ekim tarihi = ilk don tarihi − (olgunlaşma süresi + 10-14 gün soğuk yavaşlama payı + fideyse 3-4 hafta fidelik dönemi). Sonbaharda gün uzunluğu ve sıcaklık düştüğü için bitkiler paket üzerindeki sürelerden %15-25 daha yavaş büyür; bu payı eklemeyen bahçeci, olgunlaşmamış lahanayla kışa girer.
Bölgenizin gerçek don tarihini kendi kayıtlarınızla düzeltmeniz, genel bahçe takvimlerinden daha isabetli sonuç verir. İkinci-üçüncü yıl tuttuğunuz notlar, matbu tabloların yerini alır.
Ağustos, uzun olgunlaşma süresi isteyen ve sıcakta fidelik dönemini geçirebilen türlerin ayı; eylül ise hızlı yapraklıların ve kışı toprakta geçirecek olanların ayıdır.
| Bitki | Ekim/dikim | Olgunlaşma (yaklaşık) | Hasat |
|---|---|---|---|
| Brokoli, karnabahar | Ağustos, fide | 70-100 gün | Kasım-aralık |
| Lahana, Brüksel lahanası | Ağustos, fide | 80-110 gün | Aralık-ocak |
| Pırasa | Ağustos, fide | 100-120 gün | Kış boyu |
| Havuç, pancar, turp | Ağustos sonu-eylül, tohum | 30-90 gün | Ekim-aralık |
| Ispanak, roka, tere, maydanoz | Eylül, tohum | 30-50 gün | Kasım + ilkbahar |
| Marul, kıvırcık, pazı | Eylül, tohum/fide | 50-70 gün | Kasım-aralık |
| Bakla, kışlık bezelye | Eylül sonu-ekim | Kışlar toprakta | Nisan-mayıs |
| Sarımsak, kışlık soğan | Eylül sonu-kasım | Kışlar toprakta | Haziran-temmuz |
Tohum seçiminde "kışlık" veya "soğuğa dayanıklı" ibaresi olan çeşitleri tercih etmek, aynı türün yazlık çeşidine kıyasla belirgin fark yaratır; örneğin kışlık ıspanak çeşitleri kalın yapraklı ve donma sonrası toparlayan yapıdadır.
Ağustos ekiminin en büyük engeli sıcaklıktır. Marul tohumu 15-20 °C aralığında en iyi çimlenir; toprak 25-28 °C'yi aştığında termo-dormansiye girip hiç çıkmayabilir. Ispanak da 20 °C üzerinde çimlenme oranını hızla kaybeder. Buna karşılık turp, roka ve pazı sıcağa daha toleranslıdır.