Soğan, dar bir alanda şaşırtıcı derecede yüksek verim verebilen ama bir o kadar da mesafeye duyarlı bir üründür. Nedeni basit: soğanın kök sistemi sığdır, çoğunlukla ilk 20-25 cm'lik toprak katmanında yayılır ve yatay yönde agresif değildir. Yani her bitki, kendisine ayrılan küçük daireden ne alabiliyorsa onunla büyür. Bu yüzden soğan ekim mesafesi, gübreleme veya sulamadan önce gelen bir karardır: bir kez dikim yapıldıktan sonra hasat edeceğiniz baş büyüklüğünün üst sınırını fiilen belirlemiş olursunuz. Aşağıda mesafe kararını türe, dikim materyaline ve hedefinize göre nasıl kalibre edeceğinizi sayısal karşılaştırmalarla ele alıyorum.
Soğanda birim alan verimi ile tek baş ağırlığı zıt yönde hareket eder. Sık dikimde toplam kilogram artar ama başlar küçük kalır; seyrek dikimde başlar irileşir, toplam verim bir noktadan sonra düşer. Ev bahçesinde bu iki uç arasında bir tercih yapmanız gerekir:
Kaba bir hesap için alanı kullanın: 25 cm sıra arası ve 8 cm sıra üzeri kombinasyonu metrekarede yaklaşık 50 bitki demektir. Aynı sıra arasında mesafeyi 12 cm'ye çıkardığınızda bu sayı 33'e, 30 cm sıra arası ile birlikte 15 cm'ye çıkardığınızda 22'ye iner. Yani mesafeyi ikiye katlamak bitki sayısını yarıya düşürür ama tek baş ağırlığını genelde iki katına çıkarmaz; toplam verimde ölçülü bir kayıp göze alınır.
Tohum sıra üzerine 1-1,5 cm derinlikte, seyrek bantlar halinde atılır. Çimlenme oranı hiçbir zaman %100 olmadığı için ilk aşamada hedeflenenin 2-3 katı tohum kullanmak makuldür; bitkiler 10-12 cm boya geldiğinde seyreltme yapılır. Seyreltmeyi ertelemek, soğanda en sık yapılan hatadır: gecikmiş seyreltmede kökler birbirine kenetlenir ve çekilen fide komşusunu de sarsar.
Ev bahçesinde en pratik yol. Arpacık, kök yakası aşağı gelecek şekilde 2-3 cm derine, ucu toprak yüzeyine yakın bırakılarak yerleştirilir. Arpacık çapı ile mesafe doğrudan bağlantılıdır: 1-1,5 cm çapındaki küçük arpacıklar daha dar aralık tolere ederken, 2 cm üzerindeki iri arpacıklar hem daha hızlı yaprak açar hem de sapa kalkma (çiçek sapı verme) eğilimi gösterir, bu yüzden onları hem seyrek dikmek hem de taze tüketime yöneltmek daha mantıklıdır.
Fide, tohuma göre daha kesin bir yerleşim sağlar; hesap ettiğiniz mesafe neyse o gerçekleşir. Kökler 2-3 cm derine, boğaz kısmı toprak üstünde kalacak şekilde dikilir.
| Kullanım / tip | Sıra arası | Sıra üzeri | Yaklaşık bitki/m² |
|---|---|---|---|
| Taze (yeşil) soğan | 15-20 cm | 3-5 cm | 100-130 |
| Arpacık üretimi | 20-25 cm | 4-6 cm | 70-100 |
| Orta boy kuru soğan | 25 cm | 8-10 cm | 40-50 |
| İri baş, depolamalık | 30 cm | 12-15 cm | 22-28 |
| Pırasa benzeri iri boy tipler | 30-35 cm | 15-20 cm | 15-20 |
Sıra arasını daraltmanın sınırı, çapa ve el aletinin geçebileceği genişliktir. Malç kullanan ve elle otlanan bahçelerde 20-25 cm yeterli; çapa ile çalışacaksanız 30 cm'nin altına inmemek işinizi kolaylaştırır. Kabartma yatak (masura) sisteminde 100-120 cm genişliğinde bir yatağa 4 sıra soğan sığdırmak, kenarlardan 10 cm boşluk bırakarak oldukça verimli bir düzen kurar. Diğer sebzelerle karşılaştırmalı planlama yaparken bahçedeki d